Aleksander Wat powiedział podobno kiedyś, że tragicznym żartem historii jest to, iż rację na temat rzeczywistego oblicza komunizmu miała w dwudziestoleciu międzywojennym najczarniejsza prawica…

Nie jestem zbyt przekonana, że ta prawica tak dobrze zrozumiała, co to jest komunizm. Powołałabym się raczej na to, co mój kolega po fachu, i przyjaciel, Tony Judt przypomina: że "nie ma rady na to, że czasem ktoś ma rację z niewłaściwych, czyli fałszywych powodów" ["you can’t help people being right for the wrong reasons">.

Ta zbiorowa biografia nie jest suchą faktografią - bohaterowie nie są pokazani jedynie przez pryzmat ich politycznych wyborów, ale są także bardzo ludzcy - kochają, nienawidzą… Która z tych historycznych postaci jest Pani osobiście najbliższa?

Może właśnie wspomniany Wat? Czuję z nim jakieś duchowe, czy może raczej egzystencjalne podobieństwo, chociaż oczywiście nigdy nie byłam poddana żadnym takim próbom, które stały się jego udziałem. Empatycznie odczuwam jednak bardzo jego nadwrażliwość, jego poczucie ciężkości życia. To trochę abstrakcyjnie pojęta bliskość. Szczególnie chyba polubiłam także Stawara, mimo to (czy można właśnie dlatego), że on pozostał dla mnie do końca nieco tajemniczą postacią. Czuję również ogromny podziw dla postawy Władysława Broniewskiego w radzieckim więzieniu. Czytanie tych protokołów jego przesłuchań w Związku Radzieckim było dla mnie bardzo poruszającym doświadczeniem. Nigdy bym nie miała takiej siły.

A jakie są Pani dalsze zawodowe plany?

Pracuję teraz nad dwiema książkami. Pierwsza jest bardziej osobista niż naukowa, dotyczy losów tej części Europy w latach 90 -tych, ciemniejszej strony upadku komunizmu i walki z duchami przeszłości. Pracuję też nad projektem dotyczącym fenomenologii, strukturalizmu, i egzystencjalizmu w środkowo-wschodniej Europie, od końca XIX wieku do upadku komunizmu.

Dziękuję za rozmowę.