Lem bardziej jest znany jako literat niż filozof, co poniekąd odbiega od jego wyobrażeń o własnym zajęciu. W swoich pracach szczególnie dużo miejsca poświęcił refleksji futurologicznej, koncentrując się na przyszłości i istocie technologii, specyfice przekazywania informacji oraz naturze człowieczego miejsca we Wszechświecie. Wpływ Stanisława Lema na światową literaturę science fiction porównuje się do tego, jaki wywarł H. G. Wells, co nie dziwi, gdy pomyślimy, że łączny nakład książek Lema na świecie przekroczył 30 milionów, ukazując się w czterdziestu jeden językach.
Najczęściej tłumaczony polski pisarz urodził się we Lwowie, 12 września 1921 r., w rodzinie Sabiny Woller i Samuela Lema, znanego i cenionego laryngologa. Stanisław był jedynakiem. Wychowany został na katolika (chociaż rodzina miała korzenie żydowskie), w późniejszych latach określał się jako ateista. By uniknąć poboru do Armii Czerwonej zaczął studiować medycynę na Lwowskim Uniwersytecie Medycznym. Po zamknięciu uczelni (związanym z niemiecką agresją na ZSRR i zajęciem Lwowa) pracował w fabryce zajmującej się odzyskiwaniem metali; w tym czasie związał się z ruchem oporu, któremu przekazywał wykradzione z fabryki materiały wybuchowe i amunicję. Po odbiciu miasta przez wojska radzieckie w 1944 r. kontynuował studia medyczne. By uniknąć przyjęcia radzieckiego obywatelstwa, rodzina w 1946 r. przeniosła się do Krakowa, gdzie Stanisław ukończył studia medyczne, nie składając jednak końcowych egzaminów, co pozwoliło mu uniknąć wcielenia do wojska. W kilka lat po przeprowadzce ożenił się z Barbarą Leśniak, z którą miał syna – Tomasza.
Stan wojenny skłonił Lema ku emigracji; ze względu na zamknięcie granic nie była ona możliwa od razu. Pisarz dostał paszport w 1982 r., gdy wyjeżdżał na zaproszenie berlińskiego Wissenschaftskolleg (Berlin Zachodni); pisarz szybko powrócił do kraju, nie mogąc ściągnąć do Niemiec rodziny oraz przez zakusy cenzorskie na jego prace. Kolejnym krajem, w którym Lem próbował się zaaklimatyzować była Austria, gdzie pojechał w 1983 r. wraz z całą rodziną. Jednak ani kraj, ani jego mieszkańcy nie przypadli pisarzowi do gustu; rodzina wróciła do Polski w 1988 r. do wykończonego domu na krakowskich Klinach Borkowskich.
W ostatniej dekadzie życia Lem sporo chorował, wielokrotnie wymagał hospitalizacji i reanimacji. Niemal do śmierci pracował jednak w swoim gabinecie, edukując się w zakresie najnowszych zjawisk z nauce i technice (prenumerował liczne zagraniczne pisma specjalistyczne). Zmarł 27 marca 2006 r. w Krakowie, w wieku 84 lat.
Nazwiskiem pisarza nazwano planetoidę 3836 Lem oraz ulicę w Krakowie.
