Zofia Nałkowska

Zofia Nałkowska urodziła się w 1884 roku. Debiutowała jako poetka, gdy miała 14 lat. Mniej więcej w tym samym czasie zaczęła też pisać dziennik, który prowadziła do końca życia (zmarła w 1954 roku). Jest on jednym z niewielu przykładów takiego dokumentu w literaturze polskiej, porównywalnym być może tylko z Dziennikami Marii Dąbrowskiej (i rzeczywiście porównywany: zob. Cudzoziemki Grażyny Borkowskiej). Biografia zaciążyła na twórczości Nałkowskiej, która zresztą świadomie i w zgodzie z ówczesnymi, modernistycznymi tendencjami nie oddzielała sfer życia i sztuki. W jej pierwsza powieści, Kobiety (w całości ukazała się w 1906 roku), łatwo odnaleźć portrety przyjaciół pisarki,  pierwszego męża i jej samej.

Od najmłodszych lat Nałkowska przebywała wśród przedstawicieli lewicującego kręgu stołecznego „Głosu”. Jej ojciec, Wacław Nałkowski, geograf zaangażowany w pracę naukową, uważany jest za jednego z prekursorów kulturalizmu polskiego (zob. Etos lewicy Andrzeja Mencwela). Jego córka uczęszczała na wykłady Uniwersytety Latającego, studiowała historię, geografię, ekonomię i językoznawstwo. Pierwszy utwór prozatorski opublikowała na łamach „Ogniwa” związanego z PPS. Działaczem tej partii był także jej drugi mąż (żadne z jej małżeństw nie trwało długo). W latach 1933-1937 należała do grupy literackiej „Przedmieście”, reprezentującej światopogląd lewicowy. Kolejne utwory świadczą o coraz większym zainteresowaniu problemami społecznymi i stopniowym odchodzeniu od estetyzującej poetyki młodopolskiej. Z tego późniejszego okresu pochodzą jej najbardziej znane książki, dziś jedyne utwory tej pisarki obecne w szkole: Granica i Medaliony. Nigdy nie zrezygnowała jednak z modernistycznego indywidualizmu.

Nieodmiennie zaangażowana w życie publiczne. W dwudziestoleciu międzywojennym była współorganizatorką Związku Zawodowego Literatów Polskich i wiceprezesem PEN Clubu, prowadziła salon literacki w Warszawie, pracowała także w Biurze Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rządu oraz w Towarzystwie Opieki nad Więźniami. Po drugiej wojnie światowej wciąż uczestniczyła w życiu politycznym: brała udział w pracy Międzynarodowej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, uczestniczyła w posiedzeniach Krajowej Rady Narodowej i pracach Komisji Kultury i Sztuki, należała do redakcji tygodnika "Kuźnica", była posłanką na sejm PRL. Działała także społecznie w organizacjach na rzecz kobiet (w Polsce prawa wyborcze przyznano im w 1918 roku). Była członkiem belgijskiej Akademii Kobiecej, swoją twórczością wnosiła do literatury polskiej perspektywę kobiecą i opis świata oparty na kategorii płci.