Młodzieńcze utwory poważnych klasyków sprawiają zapewne problemy niejednemu krytykowi. Bo jak bez zażenowania przyznać, że autorka późniejszych Medalionów i Granicy w swojej pierwszej powieści zajmuje się intymnym życiem nieco zbyt pewnej siebie panny na wydaniu. Świat głównej bohaterki ogranicza się do problemów towarzyskich niewielkiego grona warszawskich inteligentów-liberałów, którzy rzeczony liberalizm kultywują głównie w sferze seksualności. Grażyna Borkowska w przedmowie dowartościowuje wznowioną po latach powieść: „Nie wiem, jak dorastają chłopcy. Ale dziewczęta, przynajmniej te myślące, samoświadome - właśnie tak, jak pisała Nałkowska”. Wydawca najwyraźniej uznał ten fragment za wyjątkowo zachęcający do dalszej lektury, bo przedrukował go na okładce. Na szczęście elitarystyczny ton, pobrzmiewający w wypowiedzi Borkowskiej, nie w pełni oddaje charakter książki. Kobiety to dowód na to, że nie każdy utwór klasyków musi być traktatem filozoficznym czy epopeją. Na szczęście celem autorki nie jest „przedstawienia losów zbiorowości na tle historycznym”, co sugerowałby może tytuł. Prawdą jest natomiast, że tekst ten, pisany przez kobietę, o kobietach i raczej dla kobiet (choć niewątpliwie może być też odkrywczą lekturą dla mężczyzn), momentami niezwykle trafnie przedstawia ich ponadczasowe, jak się okazuje, dylematy (przy okazji przypominając, że powieść XIX-wieczny rozwój zawdzięcza głównie emancypującym się czytelniczkom).

Czym jest iluzja? Tchnieniem magii czy tylko zręcznością ręki? Ponadnaturalnym światłem, a może systemem sprytnie ustawionych luster? Niełatwo odpowiedzieć na to pytanie z pozycji osoby oczarowanej spektaklem. A co, jeżeli iluzją wydaje się cała otaczająca nas rzeczywistość? Andrzej Grodecki w swoim książkowym debiucie obserwuje światy, które zdają się być przedziwnym połączeniem fikcji z rzeczywistością. Czy w pewnym amazońskim plemieniu mógł narodzić się anioł? Czy można odnaleźć fikcyjnego bohatera znanej powieści Hermanna Hesse’a, szczególnie że istnieją ludzie, którzy dobrze pamiętają spotkanie z nim? Solipsyzm i mistyka oraz nawiązania do twórczości Jorge Luisa Borgesa są znakami szczególnymi krótkiej prozy zatytułowanej Iluzje (wszak nieprzypadkowo wśród cytatów otwierających ten zbiór opowiadań jest ten o motylu Czuang-Tsy tak mocno się z Borgesem kojarzący).

Na świecie jest bardzo wiele potraw, które składają się z mąki, wody i jajek. W zależności od technik, proporcji i dodatków, ewoluują one w różne intrygujące formy, jednak wspólny mianownik zawsze jest taki sam – mąka, woda, jajka. By uczynić nasz przykład możliwie czytelnym, skupmy się na najprostszej emanacji tych elementarnych pierwiastków jaką jest makaron. Lubię makaron, a nawet: lubię jeść kluski z sitka. Pytanie, które nasunęło mi się podczas lektury Rumo i cuda w ciemnościach Waltera Moersa brzmi: ile klusek człowiek może zjeść, zanim stracą one dla niego cały swój urok i smak? Z literaturą bowiem jest podobnie jak z makaronem – składa się ona z pewnych podstawowych składników, które zmieszane ze sobą i poddane obróbce zmieniają się w mniej lub bardziej strawną całość.

Z kim nie zaczynałam rozmowy o Skinie, zawsze słyszałam, że „no może być fajne, ale kreska brzydka”. Sama podzielałam zresztą te rozterki, bo komiks po przekartkowaniu wybitnie nie leżał mi stylistycznie. Nieprzyjazny jakiś taki, niechlujny jakby, trochę chropawy, generalnie szkaradny. No i tak właśnie ma być. Bo to taka historia.

Wszystkie miejsca, w których przebywamy, są miejscami nawiedzonymi, bo straszą w nich wspomnienia i historia. W niektórych z nich jednak przeszłość gęstnieje do tego stopnia, że ulotne duchy prawie się ucieleśniają. Tak przynajmniej każą nam wierzyć autorzy trącących myszką gotyckich romansów. W podobnym klimacie utrzymany jest najnowszy utwór Kate Mosse, czyli Zimowe zjawy.

Minęły cztery lata odkąd miałem okazję przedstawić recenzję jednego z pierwszych zbiorów opowiadań Kurta Vonneguta, „Witajcie w małpiarni”. Było to rok przed śmiercią jednego z najbarwniejszych i najwybitniejszych amerykańskich pisarzy. Dziś zamykając klamrę jego twórczości mam sposobność omówić ostatni zbiór, pośmiertnie wydanych tekstów pisarza, na który składają się: list do rodziców z maja 1945 roku, inauguracyjne przemówienie w Clowes Hall w Indianapolis, którego nie wygłosił, esej z frontu z okresu niewoli oraz dziesięć opowiadań. Całość poprzedzona jest wstępem autorstwa jego syna, Marka Vonneguta.