Trudno jest dzisiaj wziąć do ręki tomik Miłosza bez uprzedniego założenia, że jest to doskonała i mądra poezja. I choćby sam autor tysiące razy stawiał się w jednym szeregu z przeciętnym człowiekiem, przypominał błędy młodości (np. w wierszu "W garnizonowym mieście" : I ja tam byłem, tamtejsze piwo piłem/ w moim dawnym życiu eleganta i snob") i podkreślał, że jego ostatnim słowem jest pytanie, a nie odpowiedź ( Ostatnim słowem stało się "Dlaczego?"), to dla czytelników stał się już postacią, która wie więcej niż inni, której należy się szczególne uznanie. Po lekturze "Wierszy ostatnich" utwierdzą się oni w tym przekonaniu - odnajdą tam to, co przyciągnęło ich lub zachwyciło we wcześniejszych wierszach. Powracają tematy dzieciństwa nad Nieważą i młodości w Wilnie, problem relacji człowieka i natury. Powraca Miłosz, który wciąż nie pozwala zachwycić się człowieczeństwem, pokazując w wierszu "Żółw" jak bliskie czasem to natury - człowiecza i żółwia (Janek i Nela nie pojmowali żółwia/ Poniżało ich jego pokrewieństwo z nimi). W innym określa naszą kondycję zdaniem: wszystkim nam właściwa jest pewna koślawość". W trakcie czytania "Wierszy ostatnich" przypominają się też emocje towarzyszące doświadczaniu i opisywaniu świata - ciągłe dążenie do istoty rzeczywistości i świadomość, że nigdy nie odkryje się o niej całej prawy, jak w wierszu "Niebiański": nigdy nie nasycić się dotykaniem/ migotliwej tkaniny na warsztacie świata.

Miłosz, wrażliwy obserwator rzeczywistości, w ostatnich wierszach nie zrezygnował z krytyki otaczającego świata. Nie były mu obojętne sprawy, które dopiero niedawno stały się ważne - rozpad autorytetów i pojęcia obowiązku wobec ojczyzny, sztuczny świat mediów i kanon piękna przez nie wykreowany. Jak mało kto może pisać o nich z perspektywy historycznej, która ujawnia wszystkie absurdy tego, co wokół nas się dzieje. Teksty, które dotyczą tych problemów ("W tumanie", "Flet szczurołapa, "Stary człowiek ogląda TV" czy "Normalizacja") to także płaszczyzna, na której może się spotkać mądrość poety z doświadczeniem dzisiejszego, nowoczesnego człowieka.

"Wiersze ostatnie" to nie tylko możliwość spotkania się po raz kolejny ze znaną już ironią połączoną z pobłażliwością, ale także zauważenia, jak tendencje, które można było spotkać w ostatnich tomikach, przybierają wyraźniejszą postać.

Zmącony i nieszczęśliwy ja człowiek
Zupełnie inny zostanę w moich wierszach.
Chciałbym ostrzec czytelników, prosić wybaczenia.

Tak pisze Miłosz w ostatnich latach życia, na przekór wszystkim, którzy oczekiwaliby od niego, jako od wielkiego poety, właśnie w ostatnich wierszach wielkiej syntezy swojej twórczości. Uderzająca w całym tomie "Wierszy ostatnich" jest pokora, z jaką autor zwraca się do innych ludzi (Wstydzę się układać wiersze/ zajęcie nieskromne/ schlebiać czytelnikowi/ aż powie dobry wiersz) i, może przede wszystkim, do Boga. Postawa ta jest tym wyraźniejsza, że teksty zebrane w tej książce są bardzo osobiste; w wielu z nich Miłosz mówi w pierwszej osobie, rezygnując z tak typowego dla wcześniejszych wierszy zapośredniczenia. Wydaje się, że do im późniejszej jego poezji sięga się, tym częściej można utożsamić jej podmiot z samym autorem - autobiografizm i autotematyzm stają się jej stałym elementem. Miłosz widzi się w tłumie, jako równego innym uczestnika historii codziennej, ale także jako artystę (Tak, rzeczywiście, napisałem dzieło), który stara się zostać większym od siebie. Obie te perspektywy przeplatają się w dwóch wierszach, bardzo korespondujących ze sobą - "Dziewięćdziesięcioletni poeta podpisuje swoje książki" i "Żywotnik" to unikalne próby Miłosza zobaczenia siebie z perspektywy całego życia, wystarczająco surowe i pobłażliwe dla poety, aby uznać je za szczere. Wprowadzają one jednocześnie do tematu wielokrotnie podejmowanego w tym tomiku - do problemu starości, śmierci i Boga.

Niewystarczające wydaje się, często spotykane w prasie podsumowanie "Wierszy ostatnich" jako tekstów dokumentujących zmaganie się poety ze sprawami ostatecznymi. Choć rzeczywiście sprawom ostatecznym poświęconych jest wiele wierszy, to należy pamiętać, że zawsze leżały one w kręgu zainteresowań Miłosza, że problem boskiej obecności i swoistą wizję tego, co dzieje się poza życiem doczesnym można znaleźć już w dużo wcześniejszych wierszach. Nie ulega natomiast wątpliwości, że z czasem tematy te były podejmowane częściej i zmienił się sposób pisania o nich - z perspektywy ludzkości, którą Bóg opuszcza na indywidualny dialog. Dojmujące jest poczucie wchodzenia w "Inne, poza czas i przestrzeń", brak języka, aby porozumieć się z żywymi i doświadczenie starości: W szpitalach nauczyłem się pokory i Na głębinach mojej depresji poznawałem świat bez nadziei. Pora na pobożną literaturę - Miłosz pisze wiersze odwołujące się do "Biblii", układające się w wyznanie wiary, trudnej wiary, o której niejednokrotnie w Polsce dyskutowano. Wspaniały jest poeta, który w jednym wierszu stawia tragiczne pytanie: Cóż jest człowiek bez Twego imienia na ustach, ale w innym potrafi też napisać: Otchłań nie je, nie pije/ I nie daje mleka./ Co robi? Czeka. - choć zabawnie, zawsze na serio.

Kontynuacja obejmuje nie tylko tematy i ewolucję perspektywy, ale także zbliżanie się języka poetyckiego do bardziej bezpośredniego - szczególnie kwestie naszej ludzkiej fizyczności zostają nazwane po imieniu, biologiczność i seksualność nie ukrywają się wśród metafor. To kolejna cecha, obok osobistego przesłania wierszy i wspomnianej już pokory oraz poczucia wspólnoty z ludzkością, która przyciąga i ułatwia spotkanie z ostatnimi wierszami Miłosza. Zastanawia jednak, że poeta, który niegdyś pisał: Zawsze tęskniłem do formy bardziej pojemnej/, która nie byłaby zanadto poezją ani zanadto prozą, który zazwyczaj wiersze o regularnej budowie, rymowane tworzył tylko w szczególnych przypadkach, w ostatnich latach życia korzystał niejednokrotnie właśnie z tej formy. Niech pozostanie to jednak problemem literaturoznawców, a nam, czytelnikom, przyniesie ciekawą różnorodność i możliwość obserwowania, jak dopełniają się odmiennie zbudowane wiersze.

Czytając "Wiersze ostatnie" Miłosza należy pamiętać także o tym, że tytuł i kolejność utworów zostały wybrane nie przez samego autora, ale przez grono znawców jego twórczości, którzy zresztą opatrzyli tomik wiele wyjaśniającą i zbliżającą do wierszy notą "Od wydawcy". Ta świadomość zapośredniczenia zdejmuje z czytelnika poczucie, że to wiersze ostatecznie uformowane, być może zmniejszając w ten sposób dystans dzielący noblistę od tego, kto czyta jego teksty i sprawiając, że ten ostatni może mieć poczucie współtworzenia sensów tej poezji.