Na taką książkę czekałem od ładnych paru miesięcy, a może nawet i lat. Naprawdę nie spodziewałem się, że będzie to "Powrót do domu" Bernharda Schlinka, jeszcze do niedawna zupełnie dla mnie nieznanego autora. Powieść idealnie trafiła w mój gust. Fabuła poruszająca kilka interesujących, dających dużo do myślenia kwestii. No i ta niesamowita narracja... Najlepiej zobrazuje ją fragment recenzji pochodzącej z "Berliner Zeitung" - Bernhard Schlink pisze czystą, precyzyjną, piękną prozą, która nie ma sobie równych we współczesnej literaturze niemieckiej.

Peter Debauer w dzieciństwie wakacje spędział u dziadków, mieszkających w małej szwajcarskiej miejscowości. Wieczorami starsze małżeństwo zajmowało się redagowaniem kieszonkowych powieści. Chłopiec natknął się pewnego razu na historię niemieckiego żołnierza, który wydostał się z rosyjskiej niewoli. Po kilku latach nieobecności i długiej drodze powrotnej, w końcu zjawił się w ojczyznie. Trochę czasu zajęło nim odnalazł żonę, która przeprowadziła się do innego miasta. Gdy już stanął przed drzwiami, otworzyła mu ukochana...z dzieckiem na rękach, a obok niej pojawił się obcy mężczyzna. W tym momencie opowieść się urywa. Po wielu latach Peter przypomina sobie tę historię i ogarnia go przemożna chęć poznania zakończenia. Co zrobił ów żołnierz, gdy zobaczył żonę u boku innego? To jedno z pytań, które nurtuje głównego bohatera, spędzając mu sen z powiek. I właściwie dopiero od tej chwili zaczyna się "Powrót do domu".

Do czego zdolny jest człowiek postawiony w niecodziennej, żeby nie powiedzieć - ekstremalnej sytuacji? Znany psycholog społeczny Robert Cialdini w swoich publikacjach przedstawiał wyniki badań i eksperymentów dotyczących tego zagadnienia, Bernhard Schlink także porusza tę kwestię. Zastanawiające, że znajdując się w skrajnym położeniu, człowiek wykształcony, inteligentny, przestrzegający zasad moralnych, jest w stanie dopuścić się, kolokwialnie mówiąc, świństwa względem innych ludzi, byle tylko ochronić siebie. Wiele osób rozważając swoje zachowanie w określonej, hipotetycznej sytuacji, negując pewne postawy i czyny, których rzekomo człowiek prawy pod żadnym pozorem dopuścić się nie może, zupełnie nie zdaje sobie sprawy, że życie w jednej chwili weryfikuje teorię, najczęściej ją obalając.

Recenzent "The Washington Post" twierdzi, że "Powrót do domu" to przejrzysta i pełna wdzięku powieść o miłości - nie tylko o jej cudzie, ale także o bólu, a "Los Angeles Times" pisze o książce niemieckiego prozaika, że jest to głęboka medytacja na temat sprawiedliwości, historii i natury zła. To są właśnie dwie główne płaszczyzny, na których opiera się konstrukcja powieści, choć warte zauważenia są także np. relacje bohatera z matką, które najłatwiej określić jednym słowem - dziwne. Lepiej jednak wstrzymać się z oceną postępowania matki Petera, być może jest jakieś usprawiedliwienie tego, że nie potrafiła dać synowi prawdziwego matczynego uczucia, ciepła, które chłopiec znajdował u dziadków. W książce Schlinka znajdzie się jeszcze wiele innych zdarzeń i problemów natury moralnej, skłaniających czytelnika do glębokich przemyśleń, nie pozwalając przy tym ferować wyroków.

Szczerze polecam powieść niemieckiego pisarza. Z powodzeniem można ją zaliczyć do tzw. ambitnej literatury, książek z wyższej półki dla każdego. W tym momencie trzeba też wyróżnić prozę ambitną dla wybranych, czyli powieści, które w zasadzie nie wiadomo po co w ogóle zostały napisane (chyba tylko, by zachwycała się nimi wąska grupa czytelników). Dla przeciętnego mola książkowego są to bardzo często pozycje ciężkostrawne. "Powrót do domu" nie powinien grozić niestrawnością, choć oczywiście każdemu smakować będzie nieco inaczej.