Oficyna Karakter udowodniła wszystkim wokół, że wydawanie ambitnej, niszowej literatury jest w Polsce możliwe. Co więcej okazuje się, że to małe wydawnictwo założone przez trójkę zapaleńców, jest w stanie zjednać sobie grupę wiernych czytelników, bez długoterminowych umów z siecią sklepów Empik. Bezkompromisowe poczynania młodej krakowskiej oficyny śledzę od początku i stwierdzić muszę, że jej motto "wydajemy, co się nam podoba" nie jest pustym reklamowym sloganem pod publiczkę. Faktycznie - książki wydawane przez Karakter to efekt nieustannej mentalnej podróży na skraje literackich wyobrażeń, w które to podróże wybierają się członkowie krakowskiej załogi. Azja? Afryka? Karaiby? Nie ma sprawy. Ważne by literatura była dobra, a jak się okazuje współcześnie właśnie to, co marginalne, co spoza kanonu, spoza Europy, w sposób najciekawszy redefiniuje prozę. Tworzenie nowej definicji zaś, zasadza się na nieustannym zadawaniu pytań. Być może jest to definicja migrująca, tak jak nieustannie migrują i zmieniają miejsce zamieszkania autorzy Karakteru?

Yoko Tawada, urodzona w Tokio pisarka, jest doskonałym przykładem autorki migrującej. Wychowana w podmiejskiej dzielnicy Kunitachi zaczyna tworzyć już w szkole średniej. Pisanie było dla niej formą protestu, gdyż jak sama stwierdza życie szkolne od samego początku było frustrujące i często nie zgadzała się z tym co wtłaczali do jej głowy nauczyciele. Bardzo wcześnie zaczyna interesować się literaturą niemiecką, którą po skończeniu liceum zaczyna studiować. Po skończeniu studiów przeprowadza się do Niemiec i osiada w Hamburgu, później w Berlinie. Ta dwukulturowość zdaje się mieć niezwykły wpływ na rozwój jej twórczości i języka literackiego. Sama opowiada o tym, że zdarza jej się myśleć w dwóch językach, jeden definiować pojęciami z drugiego, jednocześnie i w jednym i w drugim pozostając wtórnym użytkownikiem¹ . W przypadku języka japońskiego ( z którego przez Barbarę Słomkę świetnie przetłumaczona została "Fruwająca dusza") wytworzenie się tego specyficznego dystansu stało się przyczyną niezwykłej świadomości języka, co umożliwiło mistrzowskie jego użycie. Tak też "Fruwająca dusza" mimo spiętrzonej, labiryntowej oniryczności i nadrealnej optyki pozostaje książką bardzo osobistą, opowiadającą o kształtowaniu się duszy młodej dziewczyny.

Pewnego dnia główna bohaterka, Risui, otrzymuje list informujący o przyjęciu do elitarnej szkoły dla dziewcząt, prowadzonej przez tajemniczą mistrzynię Kikiyo. Niezwłocznie rozpoczyna wędrówkę przez las, w którego głębi mieści się niezwykła uczelnia, napotykając na swojej drodze inne uczennice. Wędrówka w głąb puszczy nieodparcie kojarzy się z podążaniem do wnętrza własnego ja. W ten sposób powstaje interesująca analogia - Księga, którą studiują dziewczęta staje się Duszą, Droga Tygrysa, którą starają się odkryć i podążać - drogą do samopoznania. W ten sposób realistyczne i oniryczne plany powieści nakładają się na siebie tworząc niezwykłą, harmoniczną całość, bliską temu co literaturoznawcy zwykli nazywać realizmem magicznym. Klimat książki doskonale obrazuje okładka autorstwa Przemka Dębowskiego, przedstawiająca zielonkawo połyskujące konary drzew zakorzenionych w chmurach. Dokładnie tak prezentuje się sytuacja świata przedstawionego we "Fruwającej Duszy" - czytelnik przeczuwa intuicyjnie, że historia głęboko zatopiona jest w rzeczywistości, lecz po przeczytaniu książki zdaje sobie sprawę, że to rzeczywistość ducha. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku bohaterek książki. Właśnie - bohaterek, czy może bohaterki? Jeśli to historia duszy, być może wszystkie dziewczęta - Enka, Koseki, Yubihime, Chorei (łącznie z Kikiyo jako niedoścignionym ideałem, przeciw któremu niepokorna natura w końcu się buntuje) to po prostu inne wcielenia jednej i tej samej, lecz opalizującej duszy Risui, figury odzwierciedlające dynamikę zachodzących w jej wnętrzu przemian? Być może podpowiedzią są znaczenia imion? Tawada fascynuje się japońskimi baśniami co nie pozostało bez znaczenia dla kompozycji książki, która wręcz kipi od egzotycznej symboliki, skrajnie trudnej do odczytania dla europejskiego czytelnika, nieobeznanego z kulturą Japonii. Stwarza to kuszącą perspektywę kolejnych owocnych odczytań książki.

Doskonale się składa, że na fali popularności literatury japońskiej, związanej z ogromnym sukcesem prozy Haruki Murakamiego na rynku wydawniczym, polscy czytelnicy mają okazję spotkać się z twórczością Yoko Tawady. Po pierwsze dlatego, że w przeciwieństwie do Murakamiego jest to twórczość przetłumaczona z oryginału (co jeszcze raz trzeba podkreślić - przetłumaczona znakomicie). Powstaje dzięki temu możliwość wypowiadania się na temat i komentowania tego, czym jest owa tajemnicza "japońska estetyka", o której rozpisują się krytycy zajmujący się dziełkami autora "Kroniki Ptaka Nakręcacza", które to niestety tłumaczone były z języka angielskiego. Po drugie dlatego, że jest to literatura tworzona przez kobietę pochodzą z kraju, w którym emancypacja jest z pewnością czymś zupełnie innym niż mieszkańcom Europy może się wydawać (co swoją drogą również może być ciekawym kluczem interpretacyjnym). Po trzecie - jest to po prostu znakomita proza, którą mimo jej ażurowej, wielopoziomowej konstrukcji mogącej przysporzyć kłopoty, czyta się znakomicie i z wypiekami na twarzy. Niech mi Państwo wierzą - są to kłopoty intelektualne, które wśród zaangażowanych czytelników osiągają cenę najszlachetniejszych klejnotów. "Fruwająca dusza" jest właśnie takim szlachetnym klejnotem, któremu pragniemy się przyglądać przez długi czas śledząc subtelnie linie szlifu. Zdecydowanie jedna z lepszych premier tego roku - serdecznie polecam.


¹ Wypowiedzi autorki zaczerpnięte z artykułu: http://www.worldpress.org/asia/0102asahi.htm

PS. Jako ciekawostkę prezentujemy Yoko Tawadę recytującą fragment swojej poezji dla portalu Poetry International Web (dostępne angielskie tłumaczenie)