Żelazna Rada to trzecia opowieść z cyklu opisującego Nowy Crobuzon - fantastyczne miasto zamieszkane przez różne rasy istot - od ludzi, przez przedziwne khepri, czyli ludzi z głowami skarabeuszy, którzy porozumiewają się za pomocą zapachów, aż po pochodzące z koszmarnych snów hybrydy stworzone w laboratoriach. To metropolia kojarząca się natychmiast z Londynem, aczkolwiek jest to Londyn ze złego snu socjalisty.

Mam jednak spory problem z książką Chiny Miéville’a. Nie można odmówić autorowi wielkiej wyobraźni i chwilami zachwycającego języka (prawdopodobnie część jego p[piękna umyka w tłumaczeniu). Jednak w przypadku tej książki za dużo jest ideologii, która kładzie się cieniem na całości przekazu. Nie jest to dziełem przypadku, bo w końcu China Miéville należy do skrajnie lewicowej brytyjskiej Socialist Workers Party. Problem w tym, że ludzie, którzy na własnej skórze odczuli dobrotliwe skutki komunistycznego ustroju oceniają tę ideologię nieco inaczej, niż ci, którzy walczą z uciskiem patrząc na świat z wygodnych apartamentów w londyńskiej dzielnicy Notting Hill. Gdyby jednak abstrahować od tej całej politycznej otoczki, otrzymamy dość standardową opowieść drogi.

W powieści mamy do czynienia z wydarzeniami, które toczą się kilkanaście lat po zakończeniu fabuły poprzedniej książki z cyklu, czyli Blizny. Nowe Crobuzon jest rozszarpywane od zewnątrz i od wewnątrz. Wojna z nieodgadnionym państwem-miastem Tesh i zamieszki w kraju popychają kipiącą życiem metropolię na skraj katastrofy. Pośród tej zawieruchy tajemnicza, zamaskowana postać wywołuje dziwny bunt, a zdrada i przemoc wybuchają w nieoczekiwanych miejscach. Grupa zdesperowanych uciekinierów z miasta przemierza dziwne i obce kontynenty w poszukiwaniu zaginionej nadziei, nieśmiertelnej legendy. Tą legendą jest właśnie tytułowa Żelazna Rada - zbuntowani pracownicy, którzy wiele lat temu przeciwstawili się władzom miasta porywając pociąg.

I wszystko byłoby OK., gdyby nie to, że fabuła stanowi zaledwie pretekst do przedstawienia rewolucji proletariatu w stylu SF. Stąd również dość zjadliwe karykatury młodych konserwatystów sportretowanych przez pisarza w przedstawicielach stronnictwa Nowych Piór. Dlatego także w powieści znajdziemy opisy działania konspiracyjnych komunistycznych partii i partyjek, knujących w zaułkach i wydających podziemną prasę i wreszcie - wzniecających powstanie. Na szczęście, nawet China Miéville nie ma złudzeń i chyba nie do końca wierzy w udaną rewolucję proletariatu. Chociaż bardzo chętnie stawia jej pomnik.

Z drugiej strony pisarz nie próbuje na siłę budować czarnobiałego świata - bohaterowie nie dzielą się więc na pozytywnych i negatywnych. Tu różnice są znacznie subtelniej rozrysowane. Bo jednak nie do końca możemy wierzyć temu, co widzą oczy. Symbole wolności bardzo łatwo zmieniają się w symbolikę zagłady.

W tej książce zabrakło wielowymiarowych bohaterów, a jeśli już takowi się pojawiają, to zostają potraktowani marginesowo - mam tu na myśli szczególnie niejakiego Spiral Jacobsa. Wydaje się, że potencjał został nieco zmarnotrawiony. Ale jeżeli potencjał marnuje taki pisarz, jak China Miéville, to nadal mamy do czynienia z ponadprzeciętną propozycją literacką.