Przyznam się do podłego uczucia zazdrości, jaką czuję w stosunku do Kazuo Ishiguro. Nie, nie chodzi mi wcale o jego pochodzenie, czy też pisarskie laury, którymi pochodzący z Japonii autor jest wciąż obsypywany, i na których na szczęście nie ma zamiaru osiadać. Rzecz w tym, że pisarstwo Ishiguro bez przerwy mnie zaskakuje i kompletnie zbija z tropu. Zazwyczaj prozaicy szukają swojego głosu, tego tajemniczego zestawienia fabuły, stylu i kompozycji, które sprawiają, że czytelnicy umieją ich rozpoznać, a nawet się nimi zachwycić. Oczywiście – różne są tych poszukiwań efekty. Ishiguro znajduje. Za każdym razem. Ale wciąż szuka na nowo. W efekcie żadna z jego książek nie przypomina poprzedniej, co krytyka literackiego może przyprawić o ból głowy.

Ten sam ból głowy pojawia się przy lekturze Niepocieszonego. Można próbować umiejscowić tę powieść gdzieś pomiędzy Procesem Franza Kafki, Kursami wymiany Malcolma Bradbyry’ego i Okręgiem Sinistry Ádáma Bodora. Ale w powieści pobrzmiewają też echa innych książek Ishiguro – jest tu liryzm Malarza świata ułudy, znajdziemy też okraszoną satyrą obserwację socjologiczną w stylu Okruchów dnia. Cóż, bez względu na sąsiadujące na półki książki, towarzystwo jest zacne.

Ryder, światowej sławy pianista, przybywa do nienazwanego miasta gdzieś w Europie, aby dać koncert w tamtejszej filharmonii. Już wkrótce bohater uzmysławia sobie, że oczekuje się po nim zupełnie czegoś innego, niż przypuszczał. Ishiguro już na pierwszych stronach bezlitośnie wrzuca czytelnika w niesamowity świat, w którym nic nie jest takim, jakim się na pierwszy rzut oka wydaje. Czy Ryder przybył do swojego rodzinnego miasta? Czy córka boya hotelowego, którą spotyka, jest tak naprawdę jego towarzyszką życia? Nagle wszystkim zaczyna rządzić logika snu pełnego zamkniętych przestrzeni i krętych korytarzy, groteskowych postaci i abstrakcyjnych dylematów.

Zamiast przygotowywać się do koncertu, Ryder musi nagle rozwiązać mnóstwo problemów miejscowej społeczności, stając się jakimś ikonicznym Wujkiem Dobrą Radą, czy może nawet mesjaszem. Każdy mieszkaniec miasteczka ma jakąś prośbę, którą wypada spełnić – pojedyncze gesty nie są niczym klopotliwym, lecz bohater stopniowo czuje się osaczony. Oto muzyk musi bowiem stanąć po jednej ze stron barykady, lecz nikt nie jest w stanie mu wyjaśnić, o co toczy się walka. Pozory stają się ważniejsze niż fakty, a kolejne sceny robią się coraz bardziej groteskowe  (jak chociażby ta, w której Ryder wyrywany jest ze snu, by w piżamie jechać na przyjęcie ku czci zdechłego psa).

W miarę upływającego czasu lektury do czytelnika dociera, że opisany w powieści świat jest tylko pozornie odległy od codzienności. Z każdą stroną dylematy Rydera stają się nam coraz bardziej bliskie. Oniryczny klimat zaczyna przywoływać zagubienie współczesnego człowieka w otaczającym go świecie pełnym niedokończonych książek i urwanych w połowie melodii. Jakbyśmy budzili się nagle z koszmaru i z przerażeniem odkrywali, że śniła nam się nasza własna rzeczywistość. Ta książka mocno nami potrząsa, wywołuje ból głowy i nieodgadnione w nas duszy westchnienie, że posłużę się słowami Wojciecha Trzcińskiego.