Index książek > Przeczytaj o książce

Dzieła wszystkie, t. 4. Utwory dramatyczne. Listy


    info
Autor:
   Bolesław Leśmian
Wydawnictwo:
   Państwowy Instytut Wydawniczy
ISBN:
   978-83-06-03341-0
Rok wydania:
   2012
Liczba stron:
   559
Cena:
   60 zł
Kategoria:
   Inne

Ocena recenzenta:

10 / 10

Ocena użytkowników (Głosów: 1)

9 / 10



Twoja ocena to
 /10 

    ksiazka

„Zda się, że ciszom sny pękły kotwiczne.”


Nie zawsze to, co się pisze, jest tym, co się pisze. [s. 294]

Od 2010 roku nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego ukazują się wszystkie dzieła jednego z najwybitniejszych i najoryginalniejszych polskich poetów – Bolesława Leśmiana. Pierwszy tom wypełniają poezje, drugi – szkice literackie, trzeci zaś – baśnie i inne utwory prozą. Niedawno pojawił się czwarty tom, prezentujący nie tylko korespondencję poety, ale i mniej znany dorobek artystyczny Leśmiana, narastający dopiero w ostatniej fazie twórczości – utwory dramatyczne. Dzieła rozproszone po różnych archiwach, instytucjach i kolekcjach (nie tylko bibliotecznych, ale przede wszystkim prywatnych) zebrał i rzetelnie opracował krytyk literacki, tłumacz, poeta i pisarz, Jacek Trznadel. Ofiarował czytelnikom niebywałą możliwość wnikliwszego i pełniejszego poznania zarówno artystycznego, twórczego, jak i prywatnego, osobistego świata poety. Należy pokreślić, że polski krytyk opracował prawie wszystkie (poza Dziejbą leśną) dramaty Leśmiana na nowo, sięgając po rękopisy. Każdy z utworów zaopatrzony jest w przypisy, jakkolwiek unika Trznadel (poza drobnymi uwagami w Od wydawcy) interpretacji dzieł poety, pozostawiając teksty „otwarte” dla czytelnika.

Perwersja – kradzież – samoobrona – rewolwer i trup w domu! [Bajka o złotym grzebyku, s. 178]

Wyprawa w labirynt leśmianowskich dramatów rozpoczyna się od dwóch lustrzanych, bliźniaczych baśni mimicznych, napisanych przed 1912 rokiem – jedna (Skrzypek opętany) tyleż powstała na kanwie drugiej (Pierrot i Kolombina), ile jest wariantem, przetworzeniem, kombinacją. Wykorzystuje w obu autor te same motywy, stelaż fabularny, a jednak tworzy dwa zupełnie różne jakościowo i artystycznie utwory. Baśnie mimiczne Leśmiana to mroczny taniec ciał, gestów i spojrzeń. Bo w czasie, gdy słowa nie istniały, liczyły się jedynie widzenia przekazywane pozawerbalnie. Demoniczna pantomima o opętanym skrzypku, zbrodni, namiętności i sztuce zestawiana z niektórymi dramatami Juliusza Słowackiego (na przykład Snem srebrnym Salomei) prowadzić może do nieoczywistych i oryginalnych interpretacji, rozszerzając tym samym odczytanie wyjątkowych baśni autora Łąki – pięknych poetycko, a przerażających w wymowie. Trznadel po obu utworach zamieszcza uwagi Leśmiana, zapiski na marginesach i wskazówki dotyczące, między innymi, gry aktorskiej.

Zachował się jedynie fragment – trzeci akt – Bajki o złotym grzebyku, leśmianowskiej farsy, wariantu komedii omyłek, schematu tak dobrze znanego i zadomowionego w polskiej literaturze. Bajka o złotym grzebyku (znamienne, że autor wybiera słowo „bajka”) to  swoisty pomost między dwiema paralelnymi baśniami mimicznymi a kolejnymi w tomie magicznymi, niepokojącymi i zachwycającymi Dziejbą leśną oraz Zdziczeniem obyczajów pośmiertnych. Ostatni z wymienionych utworów, napisany rymowanym trzynastozgłoskowcem, zamieszczony został wraz ze skreśleniami poety (prawie tysiąc pięćset!) i dopiskami. Na końcu tomu znajduje się również filologiczna wersja utworu – próba rekonstrukcji-interpretacji dramatu, Trznadel prezentuje tekst „wyczyszczony” z przekreśleń, starając się dotrzeć do możliwie czytelnej wersji dzieła.

(…) listowanie zazwyczaj niecierpliwi mię i uszczupla wszystkie moje myśli. [s. 289]

Druga część tomu poświęcona została korespondencji Leśmiana. Nie pominięto kart pocztowych i telegramów. Trznadel opracował każdy ze 153 dokumentów (napisanych między 1897 rokiem a marcem 1937 roku) rzetelnie, zaopatrując w objaśnienia, uwagi dotyczące rekonstrukcji dat nadania listu, okoliczności powstania czy wyglądu karty. Wśród adresatów dominuje Zenon Przesmycki, redaktor „Chimery”, ale pojawią się także Stefan Żeromski, Emil Zegadłowicz, Kazimierz Wierzyński czy Kornel Makuszyński. Odbiorca ma możliwość przeczytania niezwykle intymnych epistoł do Dory Lebenthal, pod wpływem uroku której stworzył Leśmian W malinowym chruśniaku…

Przede wszystkim jednak pisze poeta do Przesmyckiego. A jego listy pełne są początkowo jedynie wzmianek o artystycznym życiu, kolejnych pomysłach na utwory, o niemożności osiągnięcia rozmachu poetyckiego i intelektualnego czy o własnym talencie: (…) wiem i czuję – przyznaje kokieteryjnie Leśmian w okolicach 1898 roku – że mam talent, że jestem poetą, bo posiadam pewną „majętność duchową, w której ciągle mieszkam. Ale boję się, że talent mój jest ani bardzo wielki, ani bardzo mały, że stoję o dziesięć głów niżej od Konopnickiej i o tyleż – wyżej od Czesława Jankowskiego, słowem – gdzieś pod Tetmajerem. [s. 287] Oczekuje poeta od redaktora słów krytyki i porad. Ale niezwykle rzadko i w dodatku w lakonicznej formie je otrzymuje. W 1912 roku napisze do Miriama: Nie poświęciłem się, jako poeta, żadnej idei – piszę, brnąc w te lub w inne światy niemal po omacku, drogą zachwyceń, oszołomień i z rzadka zastanowień. Czuję w sobie rozpęd wielki i czuję, że docieram do światów, gdzie się kryje – szeroka droga. Ale w tej fazie, w której przebywam, w fazie nieustannych metamorfoz, nie mam psychicznie czasu na autokrytycyzm. Wasze słowa są dla mnie – nieocenione i przynoszą korzyści wprost nieobliczalne. [s. 381] Szybko jednak tematykę listów zdominują problemy finansowe (z którymi, nota bene, poeta zmagać się będzie przez całe życie, głównie z własnej winy; a i po śmierci jego błędy przyczynią się do ubóstwa żony i córek). Nieustannie prosi poeta Miriama o odpowiedź, a z czasem coraz bardziej wprost o wstawiennictwo, o wsparcie (również materialne).

Tom zamyka krótka, acz niezwykle pasjonująca i przybliżająca postać Leśmiana korespondencja Jacka Trznadla z żoną poety – Zofią Chylińską-Lemanową – oraz córką, Marią Ludwiką Mazurową. Córka Leśmiana pokusiła się nawet w jednym z listów o nakreślenie sylwetki swojego ojca, a sporo jej zarzutów (między innymi o związki z pokątnymi kobietami) odbrązawia autora wysublimowanej poezji.

Utwory dramatyczne. Listy to doskonałe uzupełnienie kolejnych prób przybliżania intymnego świata – artystycznego i prywatnego – Bolesława Leśmiana.

 



Autor: Luiza Stachura   Data: 27.04.2013



Zobacz komentarze do tej książki [0]

    autor
Bolesław Leśmian

Poeta Niemożliwego


Bolesław Leśmian, właśc. Bolesław Lesman, ur. 22 stycznia 1877 w Warszawie, zm. 5 listopada 1937 w Warszawie. Polski poeta pochodzenia żydowskiego, tworzący w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Stryjeczny brat innego polskiego poety, Jana Brzechwy i siostrzeniec poety Antoniego Langego.




nick
 
haslo   
nowe konto     

Wyszukiwarka Top 20 Ksišżki
 
ˆ 2005-2015 Papierowe Myśli Design&engine Mateusz Płatos