Tytuł książki Ewy Bieńkowskiej zdaje się nawiązywać do problemów podejmowanych w Polsce w czasie, gdy wstępowaliśmy do Unii Europejskiej, a także głośnej debaty na temat miejsca odwołania do tradycji chrześcijańskiej w konstytucji UE. Tymczasem praca ta została wydana w 1999 roku, zanim jeszcze problem tożsamości europejskiej i obywateli poszczególnych narodów stał się tak popularny. Nie jest więc prostą reakcją na dyskusję toczoną wewnątrz Unii Europejskiej, ale próbą opisania problemu w dużo szerszej perspektywie jeszcze sprzed szumu medialnego, który czasem, zamiast ułatwiać, utrudnia zrozumienie.

Kolejne rozdziały dotyczą wydarzeń bądź postaci historycznych, które miały być punktami przełomowymi dla świadomości europejskiej. Za początek kształtowania się naszej nowoczesnej cywilizacji autorka przyjmuje oświecenie i powstającą wtedy myśl liberalną, której najważniejszym postulatem jest wolność i godność jednostki. Prowadzi czytelnika przez kolejne etapy historii, ukazując je poprzez szczegół, zazwyczaj osadzony w tradycji francuskiej, gdyż to właśnie z perspektywy Francji i jej dziejów pisze (tam też, jak wynika z lektury, przebywała w czasie pracy nad książką). Problemy oświecenia krystalizują się w opisie działalności filozoficznej Rousseau, Woltera i jego konfliktu z Pascalem, Europę Zachodnią przełomu XIX i XX wieku ma ujawniać postać Nietzschego i tzw. sprawa Dreyfusa. Równolegle z ukazywaniem źródeł naszej świeckiej tradycji Bieńkowska prowadzi wykład o desakralizacji społeczeństwa. Tu także zaczyna od oświecenia i ówczesnych prób pogodzenia wiary i rozumu, które przybrały postać deizmu. W ciekawy sposób pokazuje też uwikłanie Kościoła katolickiego w sprawy polityki, które w efekcie doprowadziło do kryzysu tej instytucji. Te dwa kierunki rozważań (nad świecką i religijną tradycją europejską) tworzą obraz historii dużo bardziej fascynującej niż ta z podręczników i dokumentów historycznych. Czyta się o niej z łatwością, a wręcz z oczekiwaniem na kolejne etapy tej podróży przez dzieje.

Na przestrzeni dwóch wieków wypunktowane zostały najważniejsze cechy wspólnej, europejskiej świadomości, na które składa się opozycja dwóch porządków - oświeceniowego (uniwersalistycznego) i romantycznego, który przyniósł irracjonalizm i nacjonalizmy oraz specyficzne poczucie wyobcowania w historii, której dziedzictwo coraz częściej zamiast pomagać - ciąży. Zagubienie w niej autorka tłumaczy brakiem czegoś, co spajałoby zawiłości dziejów i nadawało im sens - tego, czym kiedyś była religia, będąca niezależnym od świata doczesnego punktem odniesienia. Była to także perspektywa umożliwiająca rozumienie się ludzi wychowanych nawet w bardzo różnych świeckich tradycjach. Okazuje się, że także dzisiaj, po wielokrotnym stwierdzeniu nieobecności Boga w historii ludzkości, życie religijne wciąż jest człowiekowi potrzebne, choć może uczestnictwo w nim nie zawsze przynosi doświadczenia tak skrajne, jak te, które dotknęły Simone Weil, na przykładzie której Ewa Bieńkowska przedstawia współczesną wiarę.

W doświadczeniu religijnym, wyabstrahowanym od konkretnego wyznania, Bieńkowska stara się odnaleźć, za religioznawcą Mirceą Eliade, uniwersalny język dla współczesnego świata. Sposób uczestniczenia w sacrum jest także tym, co może wyróżniać mieszkańców Europy. Sam Eliade, który czuje się w pełni Europejczykiem, wie, jak bardzo potrzebuje symbolu i rytuału w swoim życiu. Musi jednak pogodzić się z tym, że jego pochodzenie determinuje poddanie tego doświadczenia racjonalizacji. Rozwiązanie, które on zaproponował, znane jest kulturoznawcom od wielu lat, ale nadal nie dotarło jeszcze do świadomości przeciętnego człowieka. Dlatego opowiedzenie się za nim autorki książki trzeba uznać za odważne i przeciwstawiające się tendencjom do szukania odpowiedzi wśród znanych już idei.

Spór o dziedzictwo europejskie Bieńkowska stara się rozstrzygnąć kompromisem, nie uznając chrześcijaństwa za podstawę naszej tradycji, ani nie podważając jego roli w kształtowaniu świadomości dzisiejszego Polaka czy Francuza, a jedynie stwierdzając potrzebę religijności w laickiej Europie. Nie jest to wniosek ostateczny ani nawet pewny, gdyż sama autorka pisze o nim jako o pewnej propozycji. Ale chyba nie jednoznaczna odpowiedź byłaby właściwym zakończeniem książki, której kolejne fragmenty kończą się pytaniami: Jak przywrócić poczucie tożsamości z kulturą, solidarność z losem? Jak zachować przeszłość i otworzyć się na przyszłość? Jak tworzyć relacje Kościół - społeczeństwo? Bo największą zaletą tej książki jest wskazywanie i tłumaczenie zagadnień, które mogą się stać powodem osobistej refleksji nad własną tożsamością, której źródła znajdują się zapewne gdzieś między świętym i świeckim. A okazuje się, że jest to doskonała przygoda intelektualna, którą polecić można każdemu.